ZACHOWEK - ZMIANY W PRZEPISACH

KTO MOŻE WYSTĄPIĆ O ZAPŁATĘ ZACHOWKU?

Uprawnionymi do zachowku są zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Oznacza to że nikt inny poza wskazanymi osobami tj. zstępnymi, małżonkiem oraz rodzicami spadkodawcy, nie może być uprawnionym do zachowku, a nadto że uprawniona do zachowku jest tylko ta spośród wymienionych osób, która w danym przypadku dziedziczyłaby po spadkodawcy zgodnie z ustawowym porządkiem dziedziczenia.

W JAKIEJ WYSOKOŚCI PRZYSŁUGUJE UPRAWNIONEMU ZACHOWEK?

Co do zasady jest to połowa wartości udziału spadkowego, który by przypadał uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Jeżeli uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni wtedy wysokość ta wynosi dwie trzecie wartości udziału spadkowego.

Upraszczając – co do zasady zachowek to suma pieniężna wynosząca połowę tego co dana osoba by miała gdyby dziedziczyła z ustawy, wyjątkowo jest to 2/3 wartości tego udziału.

Należy zwrócić uwagę, że na poczet przysługującego zachowku uprawnionemu zalicza się darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane na jego rzecz przez spadkodawcę. Jeżeli uprawnionym do zachowku jest dalszy zstępny to na poczet jego zachowku zalicza się również darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę na rzecz jego wstępnego.

ZMIANY W PRZEPISACH - MOŻLIWOŚĆ ODROCZENIA TERMINU PŁATNOŚCI | ROZŁOŻENIA ZACHOWKU NA RATY | OBNIŻENIA WYSOKOŚCI ZACHOWKU

Od 22 maja 2023 roku wprowadzono do kodeksu cywilnego art. 997(1), zgodnie z którym obowiązany do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku może żądać:
1) odroczenia terminu jego płatności,
2) rozłożenia go na raty,
3) a w wyjątkowych przypadkach – jego obniżenia, przy uwzględnieniu sytuacji osobistej i majątkowej uprawnionego do zachowku oraz obowiązanego do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku.

W przypadku rozłożenia na raty roszczenia z tytułu zachowku terminy ich uiszczenia nie mogą przekraczać łącznie 5 lat. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd, na wniosek zobowiązanego, może odroczyć termin płatności rat już wymagalnych lub przedłużyć ten termin. Zmieniony termin nie może być dłuższy niż 10 lat.

W razie ustania okoliczności uzasadniających obniżenie zachowku obowiązany z tytułu zachowku na wniosek osoby uprawnionej do zachowku zwraca uprawnionemu do zachowku sumę pieniężną, o którą obniżono zachowek. Zwrotu sumy pieniężnej nie można żądać po upływie 5 lat od dnia obniżenia zachowku.

KIEDY MOŻLIWE JEST WYSTĄPIENIE O ZAPŁATĘ ZACHOWKU?

Uprawniony może wystąpić przeciwko spadkobiercy z roszczeniem o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia, jeżeli nie otrzymał należnego mu zachowku w postaci:

1. dokonanej przez spadkodawcę darowizny,
2. bądź w postaci powołania do spadku,
3. bądź w postaci zapisu,
4. bądź w postaci świadczenia od fundacji rodzinnej lub mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej.

JAK OKREŚLA SIĘ WARTOŚCI PRZEDMIOTU DAROWIZNY ORAZ ZAPISU WINDYKACYJNEGO PODLEGAJĄCYCH ZALICZENIU NA POCZET ZACHOWKU?

Wartość przedmiotu darowizny określa się uwzględniając stan przedmiotu z chwili dokonywania darowizny, a według cen z chwili ustalania zachowku, natomiast wartość przedmiotu zapisu windykacyjnego oblicza się według stanu z chwili otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy), a według cen z chwili ustalania zachowku.

DO KOGO MOŻNA ZWRÓCIĆ SIĘ O ZAPŁATĘ ZACHOWKU?

1. DO SPADKOBIERCY

Oczywistym jest że uprawniony ma prawo wystąpić o zachowek do spadkobiercy. Należy zwrócić uwagę, że jeżeli spadkobierca obowiązany do zapłaty zachowku sam jest uprawnionym do zachowku to jego odpowiedzialność za zachowki innych osób ogranicza się tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek. Co jeżeli uprawniony nie uzyska zachowku od spadkobiercy?

2. DO ZAPISOBIERCY WINDYKACYJNEGO

Wówczas może on wystąpić z żądaniem do osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny doliczony do spadku. Należy pamiętać, że zapisobierca windykacyjny jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem zapisu windykacyjnego. Jeżeli zapisobierca windykacyjny sam jest uprawniony do zachowku to ponosi on odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek.

3. DO OBDAROWANEGO

Jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny. Jeżeli obdarowany sam jest uprawniony do zachowku to ponosi odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek.

4. DO FUNDACJI RODZINNEJ, KTÓREJ FUNDUSZ ZAŁOŻYCIELSKI DOLICZONO DO SPADKU

Jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od fundacji rodzinnej, której fundusz założycielski doliczono do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże fundacja rodzinna jest obowiązana do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem pokrycia funduszu założycielskiego przez spadkodawcę.

5. DO OSOBY, KTÓRA OTRZYMAŁA MIENIE W ZWIĄZKU Z ROZWIĄZANIEM FUNDACJI RODZINNEJ DOLICZONE DO SPADKU

Jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej doliczone do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże osoba, która otrzymała mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, jest obowiązana do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem otrzymania mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Jeżeli osoba, która otrzymała mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej sama jest uprawniona do zachowku, ponosi ona odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jej własny zachowek.

KOMU NIE PRZYSŁUGUJE ZACHOWEK?

• WYDZIEDZICZONEMU - spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), tylko jeżeli wystąpił któryś z wymienionych niżej przypadków – tzn. gdy uprawniony do zachowku:

1. wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
2. dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
3. uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

• OSOBIE, KTÓRA ZAWARŁA ZE SPADKODAWCĄ UMOWĘ O ZRZECZENIE SIĘ DZIEDZICZENIA,
• OSOBIE, KTÓRA ZAWARŁA ZE SPADKODAWCĄ UMOWĘ O ZRZECZENIE SIĘ ZACHOWKU,
• OSOBIE, KTÓRA UZNANA ZOSTAŁA ZA NIEGODNEGO DZIEDZICZENIA,
• OSOBIE, KTÓRA ODRZUCIŁA SPADEK.

PRZEDAWNIENIE

Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku przedawniają się z upływam lat pięciu od ogłoszenia testamentu.

Roszczenia przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawniają się z upływam lat pięciu od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy).

Roszczenie przeciwko fundacji rodzinnej obowiązanej do uzupełnienia zachowku  tytułu otrzymanego funduszu założycielskiego przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku. Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanego mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku.